Boekeblok

Danie Botha
Daar het onlangs stemme op­gegaan dat die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Hertzogprys vir Drama ook aan ongepubliseerde ­dramas toegeken moet word, want daar verskyn so min in boekvorm. ­Uitgewers vra tereg hoeveel mense koop en lees tog nou dramas? Dié paar wat dit ­nodig het, koop een en dupliseer verder. Dalro en LitNet pak wel tekste in “spense”.
Maar tog is daar nog altyd ­dramas formeel gepubliseer: wanneer opvoerings daarvan “in die nuus was”, en – veral – as die teks ontleedbaar op skool is en daarom in groot getalle ­voorgeskryf gaan word.
Deesdae word studiegidse boonop in die boeke opgeneem, soos in hierdie netjiese uitgawe. (Alida Bothma se omslag­illu­strasie is baie aantreklik. Teks­reëls word genommer vir vinnige naslaan, en die formaat is gerieflik vir vashou in ’n ­repetisielokaal of spellees in die klaskamer.)
Dit is ook opwindend dat Athol Fugard nou Afrikaans praat. ’n Mens wil amper sê: ­uiteindelik. Daar was nog altyd in sy Suid-Afrikaanse Engels ’n onder­liggende Afrikaansheid. Nie ­minder nie as vyf van sy ­dramas is in vertaling ­beskik­baar by dié uitgewery: Lied Van Die Vallei, Met Kerslig Na ­Mekka, Booitjie En Die Oubaas, Master Harold ... En Die Boys, en dan hierdie ­een­bedryf.
Freddie (oorspronklik vertolk deur Wayne van Rooyen) is ’n jong misdadige bruin man. Hy wil graag opgang maak binne die bendes in die Kaap, weg van dié Karoo-dorpie.
Hy het ’n moeilike verhouding met sy bruin vriendin, die 16-jarige ­Vicky (Ameena Patel) wat ­tussen goed en kwaad rond­geslinger word. Aan die een kant die ­positiewe invloed van die Kerk, haar ma en dié se wit werk­gewers, en aan die ander kant: drank- en dwelmmisbruik, ­leuen­agtigheid en molestering deur haar dranksugtige pa.
Hulle breek in by die huis van haar oorlede ma se werkgewer, ’n belese, intellektuele bejaarde, die oudonderwyser, Lionel ­(Cobus Rossouw). Hy betrap ­hulle, maar hy word gevange ­ge­hou. Die spanning word ­geskep met uiterlike geweld en ook deur ironie en ambivalente gevoelens. Dit is veral in Lionel se ­gedagtes dat ons dié kort ­drama se diepgang vind.
Hy wil dat hulle werklik na ­mekaar moet luister sodat hulle mekaar kan vergewe. Dit gebeur egter nie. Want hy is lewensmoeg en sien nie kans om met al die ­probleme te worstel nie. ­Vergifnis is “veeleisend. Jy moet baie krag in jou hê, in jou gees … want jy gaan met jouself stry.” Niks maak meer vir hom saak nie, ook nie wat hulle hom ­daardie aand aandoen nie.
Hy word geskiet. Freddie vlug, maar Vicky bly by hom agter.
Kom dié vinnige ontknoping nie neer op ’n ontwyking van die volle konsekwensies nie? Is die dramatiese gegewe ten diepste ontgin? Jy verneem wel van ­Vicky en Lionel se verledes, jy sien die gewelddadigheid in die hede, raak verstandelik en ­emosioneel geprikkel deur ­Lionel se wyse gepraat, maar daar’s ’n gevoel van onvoltooidheid. Word iets wat beweer word ook genoeg en geskakeerd ­ver­gestalt?
Ek vermoed leerkragte sal die gids geïnspireerd en bruikbaar vind. Kyk net hoe duidelik word die leerders se ervaringswêreld betrek by die toneelstuk deur die vrae en opdragte.
Dit is beslis ’n ­relevante stuk vir jong SA.
’n Mens kom egter in opstand teen die gebrekkige teks­versorging. Die enkel- aan­halings­tekens van die ­Engels word behou sáám met die korrekte dubbelaanhalings­tekens.
In­konsekwent is ook die ­aanbring van hoofletters by die kursiewe spelaanduidings en van kommas by aanspreek­vorme. Ek het slegs ses verdagte taalvorme raak­gesien. Die ­belangrikste is “sinnelose” wat “sinloos” behoort te wees.
Tot dusver is eufemismes vir allerlei krutaal in ­skool­uitgawes aan­gebring. Hoe gemaak met Freddie se woorde soos… Sensureer! Dis ’n ordent­like koerant dié!
MASKEW MILLER LONGMAN, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 56 BLADSYE.)
Danie Botha is ’n skrywer, ­redakteur en resensent.